كار تركيه و قالى كار ايران اين است كه اولى يك عمر دوام دارد و در حالى كه دوام دومى ابدى است . » اگر اين قالى قديمى و گرانبهاى ايرانى همان قالى پرقيمت اردبيلى باشد پس هر گاه كلنل استوارت امروز در قيد حيات مىبود مذاكره با رؤساى موزهء ويكتوريا و آلبرت دربارهء اين قالى مشهور براى او جالب توجه مىبود . غير از بازارهاى تبريز تنها آثار تاريخى اين شهر خرابه‌هاى « مسجد كبود » و « ارگ » معروف آن است . بقاياى كاشيهاى لعابى مسجد كبود به اندازه‌اى است كه شخص با مشاهدهء آنها مىتواند به شكوه و جلال اولى آن پى ببرد . مسجد كبود تبريز شاهكار معمارى ايران و شايد شاهكار معمارى مشرق زمين محسوب مىشود . پس از شنيدن محاسنى كه براى آن ذكر مىشود و بعد از مطالعه دربارهء مشخصات و كمال آن ، مسافر تصميم مىگيرد كه براى ديدن اين شاهكار تاريخى معمارى اسلامى رنج سفر و عبور از كوههاى مرتفع را به خود هموار سازد . مردم كنونى تبريز اين اثر تاريخى را در باغى پر گل ، كه محلى براى نشستن هم در آن موجود است ، نگاهدارى مىكنند . در حال حاضر مسافرت به تبريز به خاطر ديدن اين بناى تاريخى بيشتر بايد به قصد بررسيهاى باستان‌شناسى و مطالعه در آثار باستانى باشد . « ارگ » نيز سايه‌اى از گذشته آن است . بعضى از ديوارهاى آن ، كه 120 پا ارتفاع دارد و ضخامت پايه‌هاى آن به 25 پا مىرسد ، هنوز برپاست . به وسيلهء پلكان خطرناكى مىتوان به بالاى اين ديوار رفت و از آنجا منظرهء باشكوه و زيباى اطراف تبريز را ، كه بزرگى شهر را نشان مىدهد ، تماشا كرد . در اين نقطه « ارگ » بود كه زنان بىوفا را به زمين پرتاب مىكردند . مىگويند اين بنا توسط هارون الرشيد برپا شده است « 1 » . ابعاد عظيم بقاياى اين ساختمان و وجود خصوصيات شرقى در شبكه بناى آن ، زمينهء بىمانندى براى نمايش يكى از افسانه‌هاى هزار و يكشب فراهم مىسازد . امروز ارگ قسمتى از باغ شهر « 2 » را ، كه در آن جوانان دلير تبريزى به تفريح اشتغال دارند ، تشكيل مىدهد . سنگهاى ارگ ، اندرزهاى زيادى به شخص مىدهد . در سال 1850 ميرزا على محمد باب مؤسس فرقهء بهائى در اين مكان تيرباران شد پس از كشتن وى به دستور مقامات بالا ، جسد وى و يكى از مريدانش را در خيابانها و بازارها

--> ( 1 ) . اين مطلب افسانه‌اى بيش نيست . ارگ تبريز در آغاز قرن هشتم هجرى به فرمان عليشاه وزير غازان ايلخان مغول ساخته شده و از اين رو به « ارگ عليشاهى » معروف است . - م . ( 2 ) . اين باغ امروز به « باغ ملى » معروف است . - م .